nazmım ki muntazam mazmunludur

 

muktedir zulmünü sevdi, sev zulmünü muktedirdi / foton dolanık ikizinden korkdu, kork dolanık ikizinden fotondu.

bağ içeriyor mu anlam, an içeriyor mu bağlam / tasa kaynağına koşmalı / koşma kaynağına tasalı.

Bertrand Russell'ın Kurt Gödel’in eksiklik teoremlerini anlayamamış olabilir mi?(*)

Başlıktaki soruyu şöyle de genişletmek mümkün:

Bertrand Russell'ın Kurt Gödel’in eksiklik teoremleri karşısında tereddüte kapılmak ve şaşırmak gibi tepkiler vermesini bunları tam olarak anlayamamasına verebilir miyiz?

Sonda söyleyeceğimi başta söylüyor ve kapital harflerle, büyük karakterlerle ve kuvvetle vurgu yaparak 'EVET!' diyorum.

Devamında da şunları eklememde yarar var...

Bertrand Russell, matematiğin kusursuz olduğunu kanıtlamak için on yılını bir başyapıt yazmaya adadı. Kurt Gödel ise bu hedefin imkânsız olduğunu gösterdiğinde, Russell bunu pek de anlayamadı.

Wittgenstein neden Gödel’in eksiklik teoremlerini kabul etmedi?

Gözden Geçirilmiş Yanıt:

Bu yanıtı yazdıktan ve bir miktar olumlu oy aldıktan sonra, Peter Hoffman dikkatimi Ludwig Wittgenstein’ın Kurt Gödel’in ispatı hakkında yazdığı ve yorumcuların büyük ilgisini çekmiş olan “meşhur bir paragraf”tan söz etmediğime çekti. Bu nedenle, değiştirmeden bıraktığım orijinal yanıtın ardından, söz konusu paragraf hakkında bir ek (appendix) ekledim.

ORİJİNAL YANIT:

A2A için teşekkürler. Tüm alıntılar Wittgenstein’ın Remarks on the Foundations of Mathematics adlı eserinden alınmıştır (ed. Wright, Rhees ve Anscombe; çev. Anscombe, 3. baskı).

Wittgenstein şöyle der:

Benim görevim, Russell’ın mantığını içeriden değil, dışarıdan eleştirmektir.
Yani onu matematiksel olarak eleştirmek değil — aksi takdirde matematik yapıyor olurdum — fakat onun konumunu, işlevini eleştirmek.
Benim görevim (örneğin) Gödel’in ispatı hakkında konuşmak değil, onu dolanmaktır. (s. 383)

timeo hominem unius libri

Editoryal karikatürlerini çok uzun bir süre Cumhuriyet Gazetesi'nin ilk sayfasında beğeni ile izlediğim, yazısız (düşünce) karikatürün ülkemizdeki en önemli temsilcilerinden karikatürist, illüstratör, belgesel film yapımcısı Ali Ulvi Ersoy'un (1924 - 1998) karakteristik bir işini paylaştım.

Şimdi soru şu:

Kant'ın Ttransandantal İdealizmi göre uzay - zaman - insan ilişkisi

 

UC Berkeley Üniversitesi'nden Prof. Frederick M. Dolan 'Kant’ın transendental idealizmine göre “uzay” ya da “zaman” insan zihninden bağımsız olarak var olabilir mi?' sorusunu quora.com'da şöyle yanıtlamış:

Hayır, olamaz. Kant bu konuda son derece nettir:

Uzay, nesnel ve gerçek bir şey değildir; ne bir töz, ne bir ilinek (araz), ne de bir ilişkidir. Aksine, öznel ve idealdir ve zihnin doğasından kaynaklanır.
(Kant, Duyulur ve Anlaşılır Dünyanın Biçimi ve İlkeleri Üzerine)

Bununla birlikte, Kant’ın “öznel” derken uzayı bir duyguya ya da bir duyumsamaya benzer bir şey olarak kastettiğini düşünmek hata olur. Uzay, algıladığımız şeylerin bizden dışarıda konumlanmış olarak deneyimlenmesi bakımından bir anlamda “nesneldir”. Uzay bir temsildir; fakat dış dünyayı temsil eden bir temsildir.

Türkiye'de Çizgi Romanın Serencamı - 2024 Z Raporu

 

Bu etüt Ötüken Neşriyat'ın yayımladığı NODUL 2024 Kültür, Sanat, Edebiyat Almanağı'ndan alınmış olup, aynı yayımcının piyasaya verdiği NODUL 2023 Kültür, Sanat, Edebiyet Almanağı'ndaki Çizgi Roman Bildiğiniz Gibi Değil - Türler, Yazarlar, Çizerler, Yayıncılar, Ülkeler başlıklı metnimin devamı ve tamamlayıcısıdır. Bu iki metnin gözden geçirilmiş versiyonlarının yanı sıra, çizgi roman kozmosunda 2025'de yaşanan gelişmeleri içeren kapsamlı bir çalışmayı da bünyesinde barındıran BEN DOKUZUNCU SANAT, BİLDİĞİNİZ GİBİ DEĞİLİM! kitabım, bir aksilik olmazsa bu yıl içinde okuruyla buluşacaktır(0).

1*** bidayet: Hayat Kısa, Sanat da!

‘Yarın, yarın ve yarın, / Derken sürünüp gider küçük adımlarla, /
Zamanın son hecesine kadar; / Dünlerimiz, aptalları / Toza dönüşen ölüme götürdü. / Sön, kısacık mum! / Hayat, yürüyen bir gölgeden başka bir şey değil, / Zavallı bir oyuncu, / Bir saat boyunca sahnede çırpınıp / Sonra duyulmaz olan, / Bir aptalın anlattığı bir masal bu, / Ses ve öfke dolu, ama hiçbir anlamı olmayan.’

William Shakespeare’in Macbeth trajedisinin V. perde, 5. sahnesindeki, ‘Macbeth'in karısının ölüm haberini aldıktan sonra söylediği ve hayatın anlamsızlığını, geçiciliğini vurguladığı’ bu derin, geniş, çok katlı ve ikonik monolog ‘olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu!’ cümlesi kadar popüler olmasa da, müellifin müktesebatının alâmet-i fârikalarından biridir ve sadece edebiyat sahasında değil; felsefe, politika, teoloji ve bilimde de, minimum kavramla maksimum anlam (içerik) üretmek isteyenlere işaret fişeği ve rehber olabilecek niteliklere sahip demirbaş bir metindir.[1] Diğer birçok eserin yanı sıra, meselâ, William Faulkner’a da The Sound and The Fury / Ses ve Öfke romanının yaratılması sürecinde ilham kaynağı olan mezkûr monolog, okunan satırların müellifinin, bu metin özelinde, kelime ekonomisi yaparak sözü uzatmamak konusunda mürebbilerinden oldu. Bu yüzden de okunulan metin, Nodul Almanak’ın 2023’e dair olan ilk cildindeki çizgi roman etüdüm gibi, ‘doktora tezi’ hüviyetinde değildir.[2] Giriş bölümünün başlığı olarak hayat kısa, sanat da! mottosunu istihsal ve istîmal etmem biraz bundandır, biraz da çizgi romanla hayat arasındaki örtüşmelere, özdeşliklere işaret etmeyi istememden.[3], [4]

Evren bir simülasyondan mı ibaret?!?

Paylaştığım AI martifeti olan video bir taraftan 'Evren bir simülasyondan mı ibaret?!?' sorusunu cevaplamaya zorlarken bizi, aynı zamanda 'yapay zekânın içinden geçmekte olduğumuz aktüel uğrakta eriştiği seviye sinema ve dizi sektörünün bütünüyle insansızlaştırılmasını mümkün kılacak nokta geldi mi?' sorgulamasına da zorlamakta bizi.

1999'da ilkini izlediğimiz Matrix quartet'i de benzer bir soruyu, 'bir yazılımı mı yaşıyoruz?' sorgulamasını yaptırmıştı bizlere. Çinlilerin en ağır bedduasıymış 'ilginç zamanlarda yaşayasın!' dileği.

Edebiyat: Buradan Nereye?!? <=> QUOVADIS O EXISTENTIA?!?

 

Annibale Carracci (1560 - 1609); 'DOMINE, QUOVADIS?' (1601 - 1602),  National Gallery, Londra.

 

Edebiyat: Buradan Nereye?

                      ó

QUOVADIS O EXISTENTIA?!?(*)

  

 

‘Cennetim’ dediği Biblioteca Nacional Argentina’nın TÖZü addedilen La Reina Del Plata’nın KÖR KÜTÜPHANECİ’sine; Jacques Roubeau, Raymond Queneau, Italo Calvino, Georges Perec ve diğer OuLiPo (L’ouvroir de Littérature Potentielle) tâifesine; dinsiz keşiş, mantığın dervişi, felsefenin yal(a)vacı, Cambridge’in sfenksi, anti-filozof lakaplı Viyana Kahini’ne; ‘yazdıklarımla örtüşmeyen hakikate çok yazık!’ diye(bile)n Uçurum Gözlü, Bıyıkları Barikat Prusyalı ÜBERMENSCH’e; 'İçine o kadar çok bilmece - bulmaca ve zekâ oyunu koydum ki, profesörler yüzyıllarca ne demek istediğimi tartışacaklar, insanın ölümsüzlüğü garantilemesinin tek yolu da budur.' iddiasının kaynağı olan eserinin yayınlandığı 2 Şubat 1922'den bu yana okuruna kan kusturan Dublin'in tek gözlüsüne, benliğimin /  müktesebatımın mazruf ve zarfının inşasına vâki katkıları yüzünden, müteşekkirim.[1] 

‘Eşit olmayan şeylere eşitsizlikleri nispetinde eşit           olmayan muamele eşitlik ilkesiyle çelişmez.'                                                       (Bir Mecelle umdesi) 

                                   

1* prologue: exıstentıa’dan LITTERATURA’ya, oradan nereye?

Transandantal bir görüş yeteneğine sahip kamera Evren(imiz)in dışına kurulmuş film setinden Evrenimize / planetimize bakmaktadır. Aynı zamanda SENARİST de olan YÖNETMEN, asistanına 'ok' işareti yapar, akabinde o bildik komutlar ve onlara verilen cevaplar bahse konu o 'aşkın film seti'nde ardı ardına yankılanır: 'kamera!', 'kamera hazır', 'ses', 'ses kayıt hazır', '1. sahne, 1. plân, ilk çekim', (klaket tok bir sesle kapanır:) 'tlakkk!', 'motor', 'action!'. İzleyici, Antalya / falezlerde, Akdeniz'i ve Bey Dağlarını kucaklayan görkemli bir manzaraya karşı deniz seviyesinden onlarca metre yukarıda kurdukları müzakere masasında hummalı bir tartışmaya dalan üç erkeğin yukarıdan kaydedilen görüntülerine ve onlara eşlik eden Mazlum Kiper'in o derinlikli ve çok katmanlı seslendirmesine muhatap olur:

''quovadis o exıstentıa (nereye ey varlık)' soru cümlesi (dil felsefesi, hermenötik ve edebiyat kritiği bağlamlarında) ‘QUOVADIS O HUMANITAS (nereye ey insanlık)’ sorgulamasının genel halidir. Benzer şekilde ‘QUOVADIS O ARS (nereye ey sanat)’ sorusu bir önceki soru cümlesinin özel bir halidir.  Ve nihayet ‘QUOVADIS O LITTERATURA (nereye ey edebiyat)’ sorgulaması da ondan öncekinin kapsama alanı içerisindedir. ‘QUOVADIS O LITTERATURA’ denildiğinde mercek altına alınan problematiğin aslında ‘quovadis o exıstentıa’ olmaklığı işte bundandır. Bu sorgulamalar silsilesinde ontik & ontolojik boyuttan epistemik & epistemolojik bağlama geçiş ve oradan da yeniden ontik & ontolojik kozmosa varış (bir çeşit bengi dönüş / ewige wiederkunft) bu kavramların referans verdikleri anlam uzaylarının iç içe olmasından ve birbirlerine gönderme yapmasındandır[2]. Bir diğer deyişle bahse konu antitelerin arasında ‘Çin Seddi’ değil, olsa olsa bir ‘The Thin Red Line (İnce Kırmızı Hat) vardır.[3]

Muhatabının an itibarıyla içinde devindiği anlatının protagonist teması olmaklığı bakımından tekrarlamakta fayda var: ‘Edebiyat: Buradan Nereye?’ sorusu işte bu yüzden [başlıktaki denklemin (çift taraflı göndermenin) de ‘îmâ ettiği üzere] demektir ‘NEREYE BURADAN, EY VARLIK!?!’

2* Varoluş, simülasyon ve sinema[4]

Bahse konu o transandantal film platosunun gözlerden ırak, sakin bir köşesindeki reji odasında, montaj masasındayız; bir sonraki sekansın sahneleri birbiri peşi sıra ekranda sökün etmekte: her biri (Güneş Sistemimiz gibi) en az 200 milyar yıldız sistemi içeren (biri de Samanyolu Galaksimiz olan) minimum 500 milyar gökadanın oluşturduğu (belki sonsuz, belki değil, ama her durumda muazzam büyük) Evren’in tamamını panoramik olarak gösterir kamera ilk önce; ardından adım adım 'zoom in' yapılır. Ekranda bütünden parçaya, sonra parçanın parçasına ve sonra onun da parçasına doğru fraktal bir mimariyle ilerleyen görüntüleri izleriz. Derken, hızla yaklaşan bir nesnenin en sonunda görüş alanımızı ve onun sabitelerinden olan ufkumuzu arsızca istila etmesini andırırcasına

karanlık uzaydaki o mavi nokta) Dünya dolduruverir ekranı / perdeyi. Zoom süreci devam eder; Kuzey Yarım Küresi, Doğu Akdeniz Çanağı ve Likya – Pamfilya – Kilikya hattını görmemiz işte bu sürecin finaline doğru gerçekleşir. Nihayet tâife-i şuarâ’nın[5] ve onların ruh ikizi sayılabilecek patolojik seviyede duyarlı personanın ‘‘algıladığın fizikî halimden fazlasıyım’ diye fısıldıyor sanki buralar!’ diyerek huşû içinde şerefine kadeh kaldırdıkları ve sunaklarına armağanlar bıraktıkları Athaliah’daki o falezde, deniz seviyesinin kabaca 25 metre yukarısındaki (kan kırmızısı renkleri ve insanın içini bayıltan kokularıyla algı kapılarını zorlayan çiçeklerinin Dasein’ı neşelendirdiği) bir çardağın altına yerleştirilmiş masanın etrafında oturan ilk plândaki o üç erkeğe yeniden odaklanır [Evren'(imiz)e dışarıdan bakan o aşkın] kamera.

Akdeniz Kültür ve Edebiyat Başkenti Kepez Çalıştayı

 

Antalya’nın kültür ve edebiyat alanındaki yerini ve işlevini güçlendirmeyi amaçlayan 'Akdeniz Kültür ve Edebiyat Başkenti Kepez’ Çalıştayı, Kepez Belediyesi'nin ev sahipliğinde Antalya Valisi Hulusi Şahin, Kepez Belediye Başkanı Mesut Kocagöz ile Antalya'nın kültür, sanat, edebiyat, eğitim ve kitabiyat alanlarındaki sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin ve bahse konu alanların önemli kanaat önderlerini katılımlarıyla 22 Kasım Cumartesi günü Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilecek.

Bozuk saat bile günde iki defa doğruyu gösterir (mi?) - Metinsel bir bengi döngü teşebbüsü

***) Prologue: konik, elips, parabol, hiperbol falan...

>>> ... işte oldu böyle:  >>> Okumakta olduğunuz  metnimin ilk versiyonunu Eylül 2011'de attım sahne ışıklarının altına, terk ettim böylelikle onu olası okurunun alâkasına. >>> Prof. Dr. Ersin Yurtsever 24 Mart 2022'de çevrimiçi paylaştığı metninde bahse konu metnime referans verdi (bunun farkına varmam için 43.5 ay geçmesi gerekecekti). >>> 12 Kasım 2025'de ''Bozuk saat bile günde iki defa doğruyu gösterir (mi?)' yazım epeyce tıklama alıyor; belli ki o blogumun vitrinindeki mostralardan biri olmuş, biraz daha çalışmalıyım öyleyse üzerinde' fikri belirginleşti zihnimde ve konuyu tekrar araştırmaya başladım. Ersin Hoca'nın şu an okumakta olduğunuz metnimin ilk versiyonuna referans veren (yukarıda işaret ettiğim) yazısıyla karşılaşmam, [(canlı & cansız) var olanların tamamının hayat çizgilerinin oluşturduğu (neredeyse sonsuz derecede) karmaşık bir yumak olan uzay - zaman sürekliliğinde devinen] hayat çizgimin belirli bir [Kepez, Antalya - 12 Kasım 2025, yerel saat: 10.47] kesitinde cereyan etti. >>> 'Ersin Hoca'nın metnimin ilk versiyonuna referans veren metnine, metnimin (şu an labirentlerinde dolaştığınız) son versiyonunda referans vermeliyim' demem işte bu yüzleşme akabinde gerçekleşti. >>> Bahse konu gönderme yapma işini ilkin (tam da şu sırada içinde devindiğiniz) prologue bölümünde eyledim; metnimin nihayetini oluşturan dipnotlar ve referanslar'da, kaynak gösterme - gönderme yapma - entelektüel borç ödeme mükellefiyetimi ikinci kere ve bu defa derinleştirerek yerine getirdiğim görülecektir. >>> Sôfî (ki, biliyor olsa gerek Riemann'ı, Lobaçevski'yi, Frege'yi, Hilbert'i, Gödel'i falan) işte tam da bu sırada dedi ki bana: 'Kalbine Âlem'in (eliptik bir güzergâhta) ilerle (aman dikkat, parabolik ya da hiperbolik bir orbital değil bahsettiğim), bir de bakmışsın ki ereceksin menzile, KENDİ KALBİNE'. >>>Bu metinsel bengi döngü teşebbüsü >>> ... (o)

***) Söz atası mıdır atalar sözü?

Belki öyle, değil belki. Lâkin şimdi ben bu yolda değil de, onların güvenirliğinin değerlendirildiği bir başka patikada ilerlemeyi tercih ediyorum.

Ata sözlerine gereğinden fazla kredi açar, hakikatle olduğunu varsaydığımız mutabakatlarını pek sorgulamayız. Onların; insanlığın, binlerce yıllık birikiminden süzülmüş maximler / aforizmalar olduğuna ve atalarımızın kuşaklar boyunca eylediği pratiklerinden imbik imbik damıtılmış hikmetlere referans verdiklerine dair olan inancımızdır buna yol açan.

Oysa durum hiç de öyle değildir. Türkiye Toplumsal Formasyonu'na ve dünyanın diğer birçok milletine ait olan atasözlerinin bazıları; hem  dolaylı / mecazi / analojik anlamları (bağlamları), hem de kelimesi kelimesine (mot a mot, literary) / doğrudan' dillendirdikleri ve/veya referans verdikleri mânâ kozmosları bakımından muğlaktır, totolojiktir(i); bu yüzden de 'faydalı' ve 'gerekli' olarak nitelenemezler. Hatta (bu metinde ele alacağımız ata sözü gibi) neden olabilecekleri anlam kaymaları yüzünden tehlikeli bile olabilirler.

Toplumsal mücadeleler tarihi ışığında Eugène Delacroix'nın 'Halka Yol Gösteren Özgürlük' tablosu / Sanat Tarihinde Doğru Sanılan Yanlışlar - 1

1 - prologue: Fransızlar sever sokağı ve protestoyu

17 Kasım 2018'de Paris'te patlak veren, takip eden günlerde ise Fransa'nın neredeyse bütün büyük şehirlerine yayılarak 'Horozlar Diyarı'nı(i) sallayan halk ayaklanmasına damgasını vuran Sarı Yelekler Hareketi Macron'a geri adım attırmış, Fransa cumhurbaşkanı, başta akaryakıt zamları olmak üzere imzaladığı  bir dizi uygulamayı askıya almak zorunda kalmıştı. Akabinde İtalya, Hollanda ve Belçika gibi ülkelere de sıçrayarak uluslararası mahiyet kazan gösteriler kelimenin gerçek anlamıyla neoliberal kapitalist sisteme güçlü bir küresel itiraz hüviyeti kazanacaktı. Buna dair haberlerin ajanslara düşmesinin ardından, yukarıdaki görsel sosyal medyada hızla yayılmaya başlamış, görseli paylaşanların 'Sarı Yelekliler Hareketi 2. Fransız İhtilâli'ni gerçekleştirerek Macron'a diz çöktürdü' şeklinde yorumlar yaptıkları dikkatlerden kaçmamıştı. Bu değerlendirmenin dayandığı temel argüman örgütlenmiş halkın vereceği sosyopolitik mücadelenin başarıya ulaştığına işaret etmek olsa da, görselin ima ettiği bir detay da yapılan bu analojinin arkaplânında rol oynamıştı kuşkusuz. Söz konusu fotoğrafın Eugene Delacroix'ya (1798 - 1863) ait olan ve Fransız İhtilâli'nin zirvesi diyebileceğimiz bir olayı, Paris halkının 14 Temmuz 1789'da Bastille'i ele geçirerek mahkûmları özgürlüklerine kavuşturmasını resmettiği hususunda umumi bir mutabakatın olduğu 'Özgürlük Halka Liderlik Ediyor (Liberty Leading The People)' isimli imajını aşağıda paylaştığım tabloyu, aynı plastik ve estetik kalitede olmasa da, tematik bakımdan andırıyor oluşuydu bahsettiğim o detay(ii).

Acaba durum gerçekten de böyle midir? Delacroix'nın bu tablosu gerçekten de 1789'un 14 Temmuz'unda Bastille Zindanı'nın zapt edilmesini mi temsil etmektedir?

Yusuf Franko Paşa Albümünün Serencamı ve esrarı / Sanat Tarihinde Doğru Sanılan Yanlışlar - 2

Yusuf Franko Kusa Bey'in karikatür albümünün Ömer Koç koleksiyonunda yer alan unique orijinali.

1 - prologue: enigmatik bir albümün spekülatif yorumu

Karikatür (resim, illüstrasyon, grafik sanatlar) tarihimizin (kelimenin hakiki manasıyla) enigmatik bir albümüne dair orijinal (ve de hipotetik) argümanımla finalize olan ilerleyen satırlar Sanat Tarihinde Doğru Sanılan Yanlışlar' başlığını taşıyan etütlerimin ikincisi. Serinin ilk metninde bu başlık altındaki araştırmalarımı 'birinci kategoriden olanlar' ve 'ikinci kategoriden olanlar' şeklinde değerlendirdiğime değinmiştim(i). İkinci kategoriden olanlar fasilesinin (familyasının) ilk semeresi olan okunulan incelemede, en alt seviyeden başladığı memuriyet kariyerinin finalinde iki kere vezirlik (nazırlık, bakanlık) yapmış, bu bakımdan da (en azından kariyerinin son yılları göz önüne alındığında) 'önemli bir Osmanlı üst düzey bürokratı' nitelemesini hak ettiğini düşündüğüm Yusuf Franko Kusa'nın hayatı, yaşadığı muhit Pera, bu semtin kozmopolit seçkinleri, Yusuf Franko Bey'in resim ve karikatür merakı ve Youssouf ismiyle ciltlettiği resim ve karikatür albümü mercek altına alınacaktır. Çalışmamı ayrıksı ve kıymetli kılan hususların başında ise, hiç kuşkusuz, epilogue bölümündeki argümantasyonuma konu olan [şimdiye değin kimse tarafından dillendirilmemiş (keşfedilmemiş?)] bir olguyu (resim tarihimize dair önemli bir gerçekliği) örten esrar perdesini aralamam geliyordur diye düşünüyorum(ii). 

2 - Dünyanın en büyük koleksiyonlarından Ömer Koç arşivi

Ömer Koç global ölçekte önemli addedilen kitap, efemera, harita, gravür, resim koleksiyonunu sergi, yayın, panel ve benzeri kültürel etkinlikler vasıtasıyla insanlığın hizmetine sunan kapitalistlerdendir. 

Vehbi Koç Vakfı’nın Ekim 2016’da bastığı ve özel ambalajında bir set halinde birlikte satışa sunduğu iki kitap, akabinde, bu kitaplar temelinde 2017’de yapılan 'Yusuf Franko'nun İnsanları: Bir Osmanlı Bürokratının Karikatürleri' başlıklı sergi ve panel söz konusu kültürel faaliyetlerin yakın zamanda hayatımızı zenginleştiren örneklerindendi. Türk karikatür ve grafik sanatlar tarihinin karanlıkta kalan, esasen çok da enteresan olan, bir sayfasını aydınlatan bu önemli kitapların künye bilgileri şöyledir:

(iii).

11 Eylül 2001 günü Los Angeles'da yaşadıklarım, confession - 2

ABD'nin tarihinde ilk defa ana karasında vurulması ortalama insanda tarif edilmesi neredeyse imkânsız bir korku, panik, şaşkınlık, kabul edeme ve öfke kabarmasına neden olmuştu

0***medhal / prologue / takdim:

24 yıl önce El Kaide'nin üstlendiği terör eylemleri dalgasıyla sarsılmıştı, saldırılara muhatap olan ABD ve bunlara şahitlik eden Dünya'nın geri kalanı. Hemen akabinde ABD, Kürre-i Arz'ı, tarihte benzerine az rastlanan bir tarzda ve adeta misli görülmemiş bir şiddette yeniden dizayn etmeye girişmiş; gezegenimizin etkili emperyal - hegemonik gücünün bu atağı bütün insanlığı ve ama en çok da İslâm coğrafyası ve Müslüman halklar olumsuz etkilemişti.

09/11/2001 saldırılarının sene-i devriyesi vesilesiyle olayın hemen akabinde sıcağı sıcağına yazıp paylaştığım konuya dair tanıklığımı, elden geçirip, yeniden ramp ışıklarının altına, konunun meraklısının görüş alanına bırakıyorum muhterem kârîm. İşte 'confession - 2' alt başlığı ile blogumun başına aldığım o mezkûr tanıklığım: 

1***11 Eylül 2001, 06.30, Los Angeles, Venice Boulevard

Hafta içi her gün olduğu gibi, çalar saatim 06.30’da uyandırdı beni.

TV’yi açtım, abc’de canlı yayında haber programı vardı. Amerikan tarzı açık mutfakta yulaf ezmemi hazırlarken, biran gözüm tv’ye takıldı. Sunucu çok heyecanlı bir sesle, bağırarak konuşuyor, ekranda görülen ve her yanından dumanlar tüten bir gökdelen hakkında yorum yapıyordu. Yulaf ezmesi kabını alıp tv karşısına oturdum. Olağanüstü bir şeyler oluyordu. Görüntü NY’daki Dünya Ticaret merkezine aitti ve alt yazı ‘America under atac!’ biçimindeydi. Kanallar arasında hızla zap yaptım. NBC, CBS, Fox ve California’nın yerel kanallarında hep aynı görüntüler vardı. İkiz Kulelere uçakla saldırı yapılmıştı. Sabah mahmurluğunu atmış, meselenin vahametini anlamıştım. Amerika ana yurdunda vurulmuştu. Bunun savaş nedeni olduğunu anlayacak kadar dünya meselelerini izlediğimden, saldırıyı takip edebilecek gelişmelerden ister istemez paniğe kapılmıştım. ‘Şayet, Rusya ya da Çin bu saldırıyı yapmışlarsa’ diye düşündüm, ‘bu ABD için nükleer bir savaş nedeni sayılacaktır’. 

Evet, dünya nükleer bir küresel savaşa son 30 yıldır hiç bu denli yakın olmamıştı.

İkiz Kuleler çöktükten sonra yakınlarındaki insanların yaşadığı şaşkınlık, çaresizlik, korku ve paniği yansıtan bir enstantane.

İlhan İrem, Vedia Bülent Çorak ve Türkiye'deki New Age Spiritüalisti UFO tarikatları

(1 Nisan 1955, Bursa - 28 Temmuz 2022, İstanbul), 

0 - sıfır noktası anlatının

2022 Ağustos başı gibi, ilk versiyonunu paylaşmamın üzerinden 10 yıl 3 ay geçtikten sonra, yeniden yazarak bloguma eklediğim aşağıdaki metnimi, 17 Eylül 2025'de bir kez daha revize ederek paylaşıyorum.

1*** bidayet / prologue / medhal / giriş

28 Temmuz 2022'de aramızdan ayrılan İlhan İrem Türkiye Toplumsal Formasyonu'nun büyük kesimi tarafından popüler müziğin romantik janrının başarılı ve duayen temsilcilerinden olan bir besteci, söz yazarı ve yorumcu olarak tanınır. İlhan İrem'in teolojik yanı, yâni, inanç dünyası ise çok az kişinin malûmu olan bir mahiyete sahiptir: o, 'yeni-çağ maneviyatçılığı (new age spiritualism)' denen post-modern holistik bir teolojinin, İbrahimi tasavvur kozmosunun müntesipleri tarafından nevzuhur ve bidat olarak nitelenen tekno-teolojik bir sektin / tarikatın lideriydi, şeyhiydi(1). İrem'in eylem ve söylemlerinin parçası olduğu mistik argümanlar kozmosu, metafizik iddialar cümlesi, idealist hipotezler uzay-zaman sürekliliği ve spiritüalist kodlar ve normlar küresi Türkiye'deki Ufolojistlerin (Ancient Alliens / Antik Uzaylılar olarak da okunabilir; ilerleyen satırlarda bu kavramsallaştırmalara referans vermek istediğimde, AU inisiyallerini kullanacağım) amentüsüdür dediğimde, yanılma payı çok düşük ve mevzunun hakikatiyle olan mutabakatı da çok yüksek olan bir argüman serdetmişimdir diye düşünüyorum. 

Mayıs 2012'de yazdığım metni, sanatçının ebediyete intikali vesileyle, Ağustos başı 2022 gibi, genişletip güncellemiştim. Yukarıda işaret ettiğim üzere, bugünlerde (Eylül 2025'in ikinci yarısında) ikinci kez revize ettim o metni. Yazımın bu son edisyonunu İlhan İrem'in müziğini sevenlerin merak duygusuna, yanı sıra da; İrem'in, AU (ufo tapınımı) paradigmasını mistik, metafizik, neo-spiritüalist ve yeni çağ maneviyatçılığı ögeleriyle, özellikle de antik Mısır inancının İsis - Osiris kültüne dair olan motifleriyle birleştirerek oluşturduğu senkretik inanç sistemine ve bunun temelinde inşaa edilmiş külte / tarikata inananların ve nihayet 'Yaw biz onu şarkıcı bilirdik; adam tarikat lideri çıktı, ne iş anlamadım!' diyen genel okurun ilgisine emanet ediyorum. AU (ufo tapınımı) demişken, İlhan İrem'in 'Gemiler döner geriye' isimli ve senfonik rock genre'ını andıran tarzıyla dikkat çeken şarkısının bahse konu kültün inanlıları için çok özel anlamlar ifade ettiğinin altını çizmeden geçmeyeyim(2). Dipnottaki linke tıklayıp bu müzik eserini mutlaka izleyin derim.

İlerleyen satırlarda İlham İrem 'in lideri olduğu ufo tarikatının inanç umdeleri, ufo inancını mistik, spiritüel, metafizik iddialarla senkretik bir metotla birleştirmeye çalışan bir başka yeni çağ maneviyatçısı olan Vedia Bülent Çorak'ın vaz'ettiği 'din' ile karşılaştırılarak alınacaktır mercek altına. 

2*** İrem Bağı ve Sevecenler, İhsan Güven ve Dost Tarikatı ve Vedia Bülent Çorak 

Dünya'nın çeşitli ülkelerinde olduğu gibi bizde de işlerini, çalışmalarını ve eserlerini metafizik ve kozmik gerilimler ve spiritüel temeller üzerinde bina etmeye çalışan sanatçılar ve kanaat önderleri daima var olmuştur. Asla ciddiye alınmaması gereken Mustafa Topaloğlu gibi dekadans ve şarlatan sîmâları tartışacak değilim hiç kuşkusuz, onlar asla giremediler görüş alanıma ve ilgi odağıma. Benim radarıma girenler İlhan İrem gibi ciddiye alınması gerektiğini düşündüğüm figürlerdir.

Seküler tandanslı ve tekno-teoloji tabanlı bir new age yapının konvansiyonel mahiyetli İbrahimi inanç dizgelerinin tarikat ve cemaatleriyle kıyaslanması bazı ciddi problem alanlarına kapı açacağından, ilerleyen satırlarda bu bağlamda bir mukayeseye girişilmeyecektir. Bu mahiyette bir etüt, kapsamlı bir müstakil incelemeyi gerektirmektedir. Bu yüzden de biz şimdilik İlhan İrem ve Vedia Bülent Çorak kıyası üzerinden ilerleyeceğiz.

İlhan İrem'in lideri / şeyhi olduğu tarikatı, 2004 yılında öldürülen emekli asker İhsan Güven'in lideri olduğu (popçu Çelik'in İhsan Güven'in göz bebeği olduğu ve ondan sonra yerine geçebileceğinin dillendirildiği hatırlansın lütfen) Atatürkçü - spiritüalist Dost Tarikatı ile ya da Vedia Bülent Çorak'ın (VBÇ) lideri olduğu tarikatla karşılaştırmak anlamlı olacaktır(3). Dost tarikatı liderinin öldürülmesine müteakip dağıldığından, bahse konu kıyaslamayı VBÇ üzerinden ilerleyerek yapacağım. Yeri gelmişken şu hususun altını çizmeyi faydalı görüyorum: Coğrafyamızda ve hariçte kurulmuş ve İbrahimi dinlere alternatif olarak gelişen tarikat ve kültlerin ortak noktaları AU inancını post-modern mistisizm ve new age spiritüalizmine dair motiflerle desteklemeleridir. Bunların bir diğer ayırt edici vasfı, çok ileri bir dünya dışı medeniyetten, ışık gibi elektromanyetik dalgalar vasıtasıyla, kozmik bilincin tezahürü olduğu kabul edilen mesajlar alan karizmatik kişilikli bir liderin bahse konu kültün / tarikatın merkezi figürü olmasıdır.

Vedia Bülent Çorak'ın faaliyetleri 1960'ların ortasından bu yana, 60 yıla yakın bir zamandır üzerinde çalışarak geliştirdiği Dünya Kardeşlik Birliği Mevlâna Yüce Vakfı organizasyonuna ve müellifi olduğu ve müritlerine Dünya'daki bütün dinlerin bilgeliğinin müşterek metni olarak sunduğu ve okuttuğu Bilgi Kitabı'na dayanmaktadır. 1923 doğumlu ve lise mezunu birisi Bülent Hanım. Mevlâna'nın reenkarnasyonu olduğunu ve ölümden münezzeh tutulduğunu savunan, peygamberlik ve hatta Tanrılık iddiası güden VBÇ, Türkiye'de ve dışında 2.000 - 3,000 kadar tutkulu inanana sahip (1996 - 1997 yıllarında, bunlardan bazılarını tanımış ve Bülent Hanım'a olan iman ve sadakatlerinin gücüne de şaşırmıştım doğrusu). İnanlıları üzerinde psikolojik baskı oluşturduğu ve onların mal varlıklarını ellerinden aldığı merkezinde şikâyetlerle karşılaşan Bülent Hanım, Church of Scientology ve Moon Tarikatı gibi benzer yapıların sebep olduğu problem alanlarını bünyesinde barındırdığı anlaşılan tarikatına / dinine dair konuşmaktan kaçınıyor(4).

VBÇ'ın vaz'ettiği anlatı, benzerleri gibi senkretik bir yapı arz etmekte; onun telif ettiği Bilgi Kitabı'nda Mevlâna gibi mistik, spiritüel kaynaklar, bazı Kemalist umdeler Kadim Mısır bilgeliği ve Antik Uzaylılar paradigmalarıyla harmanlanarak sunulmakta.

İlhan İrem'e inananlar ise İrem Bağı / irembağı isimli topluluklar / kulüpler oluşturmuşlar, sanatçının konserlerine katılmayı dini vecibe bilmişler ve konserleri 'ayin' olarak isimlendirmişlerdir. Tarikat mensupları birbirlerini 'sevecenler' olarak çağırmakta ve her vesileyle birbirlerine 'ışık ve sevgiyle' diye selâmlamaktadırlar. Bu selâmlama yöntemi, bir masonun 'ateş!' diye bağırması halinde, onunla aynı ortamı paylaşan diğerlerinin de aynı şekilde mukabele etmeleriyle, ya da, bir Müslümanın selamünaleyküm dediğinde, diğerlerinin  aleykümselâm demeleriyle aynı anlamı taşımaktadır. 

3*** AU paradigmasının kökenleri

AU anlatısı yaklaşık 2 asırdır geliştirilmekte; kuramın teorik evrimine baktığımızda, onun, farklı yataklarda akan ve değişik karakterlere sahip olan akarsuların birleşmesiyle oluşmuş heterojen karakterli bir yapı / paradigma / kuram / inanç sistemi olduğunu teşhis etmemiz işten bile değildir. Helena Petrovna Blavatsky (1831 - 1891) ve Teosofistler, Rudolf Steiner (1861 - 1925) ve Antroposofistler, Georgi Gürciyev (1866 - 1949) ve Dördüncü Yolcular, Zecharia Sitchin (1920 - 2010) ve tilmizleri, Erich Anton Paul von Däniken (1935) bu paradigmayı besleyen kuramsal / düşünsel / ideolojik / teolojik kaynakların belli başlılarındandır. Öte yandan, 7 Temmuz 1947'de ABD'nin New Mexico eyaletinin Corona Beldesi'ndeki hava üssü yakınlarında gerçekleşen ve kayıtlara Roswell Kazası, ya da Roswell UFO Olayı olarak geçen vak'a, AU anlatısına ve paradigmasına, sıraladığım tüm kuramsal gayretlerin ve katkıların nerdeyse tamamından daha fazla katkı sağlamıştır, bilinirlik kazandırmıştır, popülerlik izafe etmiştir.

4*** AU anlatısı ne diyor?

Arthur C. Clark'ın kısa bir öyküsünden hareketle Clark & Kubrick tarafından yazılan senaryo temelinde Stanley Kubrick'in çektiği 2001: A Space Odyssey (1968) filminin tamamı, ama özellikle açılış sekansları, AU anlatısının popüler kültürdeki en kaliteli ve estetik yansımalarındandır. Bahse konu anlatı kabaca şunları söyler muhataplarına:

İnsana göre çok daha zeki olan, bu sayede de bizden  milyonlarca, belki de milyarlarca yıl daha ileri bir teknoloji ve medeniyet inşaa etmiş olan bir uzaylı ırk, Evreni dolaşarak, akıllı canlıların yaşayabilecekleri gezegenleri tohumlamakta, oralarda, geleceğin uygarlıklarının embriyonlarını oluşturmaktadır. Bu nitelikteki uzaylılar Dünyamıza da gelmiş ve homo sapiens sapiens'in de dahil olduğu hominidler sınıfının bazı unsurlarının genetik malzemesini modifiye ederek, milyonlarca yıl sürecek bir evrim süresi sonunda, onların gezegenin mutlak hakimi olmasını, akabinde de uzay yolculuğu yapabilecek bir uygarlık inşaa edecekleri teknolojik gelişmişlik düzeyine kavuşmalarını sağlamıştır. AU, tohumladıkları gezegenleri gözlemeye ve orada işler ters gittiğinde müdahil olarak sorunların çözülmesine katkı vermeyi kesintisiz sürdürürler. Yanı sıra, onlar, planetimizde Hz. Musa, Buddha, Hz. İsa, Konfüçyüs, Hz. Muhammed, Plato, Mevlana, Aristo, Kant, Newton, Einstein, George Washington, Atatürk, de Gaulle, Churchill gibi sıra dışı figürlerle bire bir ilgilenmiş, onları eğitmiş, hatta, genetik yapılarına geliştirici / mükemmelleştirici müdahalelerde bulunmuşlardır. Bu yüzden de insanlığın gerçekleştirdiği bütün önemli atılımlarda, büyük devrimlerde ve çağ değiştiren buluşlarda AU'ın ciddi manada rehberliği ve katkısı vardır.